Gisteravond werd in Nieuwspoort het debat gehouden naar aanleiding van de consternatie die was ontstaan door de nominatie van sergeant Sjoerd Hilckmann bij de Zilveren Camera. Het debat wordt redelijk bezocht, een aantal bekende gezichten, maar helaas geen Jan Banning, Daimon Xanthopoulos of Geert van Kesteren, die zich online toch goed van zich lieten horen. Onder leiding van Max van Weezel wordt de discussie prima geleidt. Het gaat niet alleen over de nominatie, maar ook of fotojournalisten überhaupt nog wel onafhankelijk zijn.

Eerst mogen de panelleden hun mening geven over de nominatie en de discussie die volgde. Freelance fotojournalist Robert Knoth en AP-fotograaf Peter Dejong vinden het allebei prima dat Hilckmann kan inzenden. De jury moet bepalen of iets journalistiek genoeg is. En dat, zeggen beide fotografen, was bij Hilckmann niet het geval. Knoth geeft aan dat hij een veel betere serie van Jeroen Kramer had gezien, die een Amerikaanse divisie heeft gevolgd. "En dat die niet heeft gewonnen en Hilckmann wel, daar zakt mijn broek van af", aldus Knoth. Marrigje de Maar, een zogenaamde vrije fotograaf, heeft zich vooral opgewonden over de fotografen die zich opwonden. Zij kreeg een Bokito-gevoel. En de fotojournalisten gedroegen zich als een autoverkoper. Die weet ook wat het beste is voor de klant. Volgens jurist Ronald Vles, die zich pro deo voor de Zilveren Camera heeft ingezet, kon de stichting niet anders dan de serie mee laten doen. Er zijn namelijk maar twee criteria die enige houvast geven over de grens van het toelaatbare: niet misleidend en niet gemanipuleerd. De kritiek van de fotografen zijn niet te staven met de reglementen. George Marlet van Trouw geeft aan dat lastig is helemaal onafhankelijk te zijn als je embedded bent. een van de aspecten is volgens hem dat je dicht bij de soldaten bent en een beetje in ze op gaat. Dus hoe onafhankelijk is je visie dan nog?

Dat Sjoerd Hilckmann genomineerd kon worden, heeft mede te maken met het feit dat er maar weinig Nederlandse fotojournalisten naar Afghanistan konden of wilden gaan. Een geldkwestie, zo blijkt. Een fotojournalist naar zo'n gebied sturen kost duizenden euro's aan vergoedingen en verzekeringen. En dat geld wordt liever uitgegeven aan andere zaken. Zoals binnenlandse reportages, zegt Annelies Kuiper, beeldredactrice bij NRC Next. Op die manier kunnen ze meerdere freelancers inhuren, in plaats van een naar een oorlogsgebied te sturen. Maar als ze de kosten kunnen delen met andere, buitenlandse, bladen, dan kan het misschien wel interessant worden. En voor een freelancer alleen is het haast niet op te brengen. Peter Dejong zegt dat hij het geluk heeft dat hij een grote organisatie achter zich heeft staan. Die hebben een hoop geld. Maar Robert Knoth lukt het niet om alleen voor een krant te gaan. Niet alleen omdat de kranten geen geld hebben, er schijnt ook helemaal geen belangstelling te zijn. "Dat is pas erg", roept hij. Om toch dergelijke reportages te bekostigen biedt hij de foto's aan heel veel kanalen aan: kranten, radio, tv, buitenlandse bladen en aan ngo's. Door zo te werken, krijgt hij toch nog voldoende geld. Dat was vroeger anders volgens Knoth. Op zich is het niet erg dat je meer afzetkanalen moet vinden, maar dat Defensie foto's aanbiedt en dat kranten die ook afnemen, dat is wel erg. En Defensie biedt graag de foto's aan. Niet agressief, zoals Max van Weezel even suggereert, maar assertief. Defensie is ook trots als de foto's gebruikt worden, zegt Joop Veen, directeur voorlichting van het ministerie van Defensie. Dat Defensie de foto's gratis aanbiedt via ANP en WFA, betekent niet dat de media geen keuze hebben. Ze kunnen altijd nog een fotograaf unembedded of embedded sturen, of inderdaad een foto van Defensie afnemen. En voor embedded gelden dezelfde beperkingen die voor Defensiefotografen gelden: de operationele veiligheid mag niet in gevaar worden gebracht. Voor de rest is alles toegestaan. Al wordt later ook wel toegegeven dat ze een ethische discussie hebben gevoerd met het NOS vanwege een bepaalde montage. Een foto zoals die van Tim Hetherington, zou zo door mogen van Defensie. Etienne Muskens wil de discussie breder trekken. Het is niet alleen lastig om onafhankelijk naar een oorlogsgebied te gaan, ook bij popconcerten, voetballen en zelfs bij gemeentes en bedrijven worden fotografen al beperkingen opgelegd. En wil men bepalen wat er wordt gefotografeerd. Knoth zegt dat dat niets nieuws is: "Iedere Somaliër heeft al bijna een persvoorlichter." Je moet zelf de weg erin zien te vinden is zijn mening. Marrigje de Maar snapt niet echt waarom er steeds weer nieuw beeldmateriaal van de oorlog moet komen. Zij zegt dat James Nachtwey perfect het leed heeft vastgelegd op het slagveld en dat we voor die beeldvorming net zo goed zijn werk kunnen blijven gebruiken. Trouw-verslaggever George Marlet, zelf ook als journalist embedded geweest, vindt dat fotografen wel wat creatiever mogen zijn en de hand in eigen boezem moeten steken. De fotograaf moet aan de gang gaan en goede nieuwsfoto's maken, vindt hij: "dan is deze discussie volgend jaar niet meer nodig."

Wie nu wel of niet mag inzenden, is aan het eind van de avond onderwerp van discussie. Sommigen willen alleen dat fotojournalisten kunnen inzenden. Maar een definitie blijkt moeilijk te geven. Er wordt het voorbeeld gegeven van Erik Refner, winnaar van de World Press Photo enkele jaren geleden. Hij werkt voornamelijk voor onder andere Pepsi en mode. Daarmee verdient hij het geld, zodat hij een journalistieke reportage kan maken. Maar is hij dan fotojournalist of niet? En wat te denken van Chris Capozziello die twee jaar geleden een prijs bij World Pess Photo won, maar in het dagelijks leven hamburgers aan het bakken was? De tendens was dat de jury vooral moet bepalen of iets journalistieks is. Dat is ook de mening van Thomas Bruning van de NVJ, die daarmee een eerdere brief wat nuanceert. Niet iedereen is het daarmee eens en Robert Goddyn springt uit zijn vel. Alleen journalisten mogen mee doen van hem en Sjoerd Hilckmann is geen journalist. Claudia Hinterseer van Noor Images wil eigenlijk weten wat er met de Zilveren Camera bereikt moet worden. Als het gaat om te laten zien waar de Nederlandse fotojournalistiek nu staat, dan moeten alleen maar fotojournalisten mee doen. En anders moet je een beroep doen op de ethische waarden van een journalist.

Een echte conclusie of een aanbeveling kan niet gegeven worden aan het bestuur. Niet dat dat te verwachten was. Wel geeft Vincent Mentzel nog een suggestie: begin een categorie voor militaire fotografen, net als bij de Amerikaanse wedstrijd. Hans Kouwenhoven sluit uiteindelijk af met de mededeling dat hij het volledig met Dejong eens is: de jury bepaalt wie er wint en de wedstrijd staat open voor iedere beroepsfotograaf die weet wat fotojournalistiek is. En dat sluit aan bij de opvatting dat Hilckmann misschien wel had mogen inzenden, maar dat hij zelf had moeten beseffen dat het hier om fotojournalistiek gaat en zelf had moeten beslissen om niet in te zenden. Dan blijft natuurlijk wel staan dat de jury niet goed ingeschat heeft dat de serie niet echt journalistiek is.

Al met al was het een bijzonder debat. Een goede discussie over wat nu fotojournalistiek is, hoe het bij Defensie werkt en bij kranten. Een debat dat weliswaar geen probleem oplost, maar wel inzicht geeft.

Andere verslagen zijn te lezen bij Photoq en het NRC.

Trefwoorden: fotojournalistiek, Zilveren_Camera, Peter_Dejong, Robert_Knoth, Sjoerd_Hilckmann, Annelies_Kuiper

Lang verhaal, maar het stikt van de nuances. Er zijn legio voorbeelden van fotojournalisten die ook commercieel werk deden of doen -ook die heilge Cartier-Bresson. Voor fotojournalistiek geldt hetzelfde als geschreven journalistiek. Er is niet een waarheid, er zijn er heel erg veel.

Ik heb het hier ook al eerder geschreven: behalve een wedstrijdjury, wie bepaalt eigenlijk wat journalistiek is? En wie bepaalt de criteria? En waarom zou Hilckmann geen (foto)journalist zijn? Deze discussie roept nog meer vragen op dan inzichten. Ik ben benieuwd naar de opzet voor volgend jaar.

Goed stuk tekst Bas. Had er graag bij willen zijn, maar kon helaas niet. Nu heb ik het in ieder geval nog uitgebreid terug kunnen lezen. Bedankt!

Bas nog een vraag voor de Zilveren Camera ik zie dat er 8 fotografen in de jury zitten maar die ook een foto insturen voor de Zilveren Camera ???