Laat de naam Stephan Vanfleteren vallen in fotografie kringen en je zult een zucht van verliefdheid horen, als het al geen orgastisch uitroepen van zijn naam is. Vanfleteren is hot en dat komt zeker niet uit de lucht vallen. Zijn zwart-witfoto's hebben een onmiskenbaar eigen stempel. Vanfleteren heeft al de nodige prijzen op zijn naam staan en prachtige boeken uitgegeven zoals Belgicum en Flandrien. Maar Vanfleteren is vooral bekend van en geliefd om zijn portretten. Die zijn nu gebundeld in het boek Portret 1989-2009 met maar liefst 335 portretfoto's.

Zelfs voor een leek valt het boek op. Tijdens het afrekenen bij mijn favoriete boekwinkel in Utrecht, voelde het meisje achter de kassa het boek. Terwijl het nog in de folie zat. "Dit moet een mooi boek zijn," zei ze. Het lijvige boek voelt alsof je een trouwalbum in je handen hebt. En eigenlijk heb je dat ook. Wat je ziet zijn namelijk de kortstondige huwelijken die de fotograaf is aangegaan met de mensen op de foto. Vanfleteren komt niet even langs en is vlot weer weg. Hij wil de tijd nemen, in tien minuten klaar zijn voelt als een belediging, zo zei de fotograaf in een interview. Je merkt ook dat Vanfleteren een band opbouwt met de geportretteerde. Zozeer zelfs, dat de geportretteerde "kennissen zijn geworden, soms zielverwanten en in de mooiste gevallen vrienden voor het leven," zo schrijft hij in het nawoord.

Aan alles zie je dat Vanfleteren oprechte interesse heeft in wie hij voor de camera heeft. Dan maakt het niet uit of een het een bekende persoon is, of gewoon iemand van de straat. Het boek zelf staat vol met bekende Belgen en Nederlanders. Het gros ken ik niet, maar dat is eerder een voordeel dan een nadeel. Ik kijk naar een boeiend portret, meer dan naar een bekende persoonlijkheid. En altijd in zwart-wit. Bijna altijd met een hoog contrast, waar ik veel van houd. En met een dikwijls grove korrel. Dat gebruik van contrast en korrel is bij Vanfleteren zeker geen trucje, maar echt een stijlmiddel. De scheidslijn tussen die twee kan dun zijn. De variatie tussen de beelden is groot, en toch zie je een overduidelijke samenhang. Dat maakt de door Vanfleteren gebruikte techniek tot een stijlmiddel.

De portretten van Vanfleteren reduceren tot een grofkorrelig hoog contrastrijk zwart-wit beeld met veel rimpels doet de foto's dan ook te kort. Vanfleteren wisselt behendig tussen close-ups vol met rimpels, tot meer omgevingsportretten. Niet alle portretten zijn ook even scherp. Er zitten zelfs gewoon onscherpe foto's tussen. Niet alleen functionele onscherpte, maar ook gewoon scherpteverlies door het gebruik van de groffe korrel, bewegingsonscherpte omdat de camera wat is bewogen, of gewoon net niet helemaal op het juiste punt scherp gesteld. Althans, wat je zou denken dat het juiste punt moet zijn. Storen doet dat zeker niet. Die 'foutjes' staan nergens de foto in de weg. Daarvoor is de blik, het moment en de emotie van de geportretteerde veel te dominant. Eigenlijk is het wel prettig dat je ziet dat niet alles perfect is. Dat maakt de foto's des te interessanter.

Gefotografeerd worden door Vanfleteren is een eer. Dat is het gevoel dat je krijgt als je door het boek bladert. Vanfleteren zelf voelt het andersom, hij vindt het een eer om de geportretteerde te mogen ontmoeten. Zenuwachtig wordt hij zelfs, als hij een bekend persoon moet fotograferen. Dat zal wederzijds zijn, want hoewel Vanfleteren iedereen voor zijn camera respecteert, is het niet zijn streven om een zo glad en flatteus mogelijk portret te maken. Alles kan zichtbaar worden. Maar nooit zal hij je te grazen nemen. Wellicht dat daarom bijna iedereen zich ook, al dan niet letterlijk, bloot durft te geven voor zijn camera. Eigenlijk wil iedereen wel door Vanfleteren worden vastgelegd. Alleen koningin Fabiola en Johny Halliday nog niet.

Bladeren door Portret 1989-2009 is een lust voor de zintuigen. Door de fotografie, de druk en het papier. Het dikke matte papier voelt en ruikt lekker. De foto's komen er goed tot hun recht. Ze zullen wat anders aandoen dan de foto's in de expositie in Gent, waarbij de foto's meer glanzen en het zwart ook zwarter zal zijn. Het boek is meer dan gewoon een boek met mooie portretten. Je hoort Vanfleteren gewoon praten met de geportretteerde, het boek is een al inspiratie en motivatie. En liefde voor het vak en de personen. Ik hoop van harte dat koningin Fabiola het boek onder ogen zal krijgen. En dat ze na het zien van de foto's en het lezen van de brief toch overstag gaat en zich laat fotograferen door een van de beste portretfotografen van dit moment. Ze zal er prachtig op komen staan.

Het meisje in de boekwinkel had het overigens geen gelijk. Het is geen mooi boek, het is een juweel van een boek!

Portret 1989-2009
Fotografie: Stephan Vanfleteren
Gebonden in vollinnen band, 30x30 cm, 312 pagina's, 335 foto's
Uitgeverij: Lannoo
Verschenen 03-09-2009
ISBN 978-90-209-8483-5

Trefwoorden: boek, fotografie, portretfotografie, Stephan_Vanfleteren

Ahaa.. Volgend weekend ga ik naar Gent ook om deze tentoonstelling te bezoeken. Ben benieuwd, na het lezen van jouw blog des te meer. Groet, San