Begin van dit jaar heeft het Europese Hof voor de rechten van mens in Straatsburg een uitspraak gedaan die grote invloed kan hebben op we wel en niet mogen fotograferen. Nu is het zo dat in de meeste landen je in principe alles mag fotograferen. Ook gewoon mensen op straat, zonder dat zij daar toestemming voor hoeven te geven. Daar zijn uitzonderingen op. In Frankrijk bijvoorbeeld kennen ze de droit d'image, die stelt dat je als je iemand geïsoleerd op de foto wilt zetten, je daar eerst toestemming voor moet vragen. De beperking van de meeste fotografen zit in het publiceren. Daar is Frankrijk overigens ook het strengst in. De recente uitspraak van het hof werpt echter een ander licht op de zaak. Net als in de Engelse Data Protection Act staat in het Europese verdrag voor de rechten van de mens dat iedereen recht op zijn of haar privacy heeft en dat betekent ook dat de persoonlijke gegevens beschermd zijn. In een artikel over dit onderwerp dat ik voor P/f schreef, stelde ik al dat het voor fotografen een probleem zou kunnen zijn als een rechter het nemen van een foto beschouwt als het verwerven van persoonlijke gegevens. En juist dat heeft het Hof nu besloten in een zaak van de ouders van het Griekse jongetje Anastasios. Zij maakten bezwaar tegen de foto's die een fotograaf nam van hun pasgeboren kind in het ziekenhuis. Het ziekenhuis staat een fotograaf toe om van ieder pasgeboren kind een foto te maken, om dan de foto aan de ouders te kunnen verkopen. Nu ligt het jongetje in een steriele ruimte, waar alleen medisch personeel mag komen. Toch maakt de fotograaf daar een foto van het kind. De ouders vinden het fotograferen een gevaar voor de broze gezondheid van hun kind en een schending van de privacy. Na verloren rechtszaken in Griekenland wenden zij zich tot het Europese Hof en die stelt hun in het gelijk.
Wat nu precies de gevolgen zijn van de uitspraak zijn nog niet bekend. Advocaat Remy Chavannes stelt in zijn column op nu.nl dat je voortaan altijd vooraf toestemming moet vragen voor je een foto maakt. Het in bezit hebben van een beeltenis is schending van de privacy volgens het Europese Hof stelt hij. Dat lijkt mij een beetje te kort door de bocht, zoals ook Corien Prins, hoogleraar recht en informatisering, zegt in een reactie bij het NRC. Het is de vraag hoe generiek deze uitspraak gezien moet worden. En in hoeverre de recht op privacy in tegenspraak is op het recht van meningsuiting en vrijheid van nieuwsgaring. Dat kan nog een aardige discussie en rechtszaken opleveren. Het NRC haalt ook de reactie aan van hoofddocent staats- en bestuursrecht Remco Nehmelman, die hij plaatste in het Nederlands Juristenblad. Volgens hem is de bewijslast nu omgedraaid. Moest voorheen de geportretteerde aantonen dat hij een redelijk belang heeft, nu moet de fotograaf bewijzen dat het publiceren belangrijker is dan het fotograferen. Ook hij zegt dus impliciet dat je niet per se vooraf toestemming moet vragen voor het maken van de foto. Verder zegt Nehmelman dat het teruggeven van negatieven of het wissen van de foto's het uitgangspunt is. Tenzij er een redelijk belang is, bijvoorbeeld een nieuwsfoto. Ook dat druist weer in tegen andere wetten, die stellen dat je niet zomaar andermans eigendom mag vernielen. En daar horen foto's ook toe.
Al met al is het interessant voer. Want wat mag je als fotograaf, en als cameraman, nu wel of niet. Dat is niet alleen een vraag voor de fotojournalist. Als het echt betekent dat we iedereen vooraf moeten vragen, dan krijgen we een onwerkbare situatie. En is het niet alleen meer onmogelijk om journalistiek verslag in beeld te maken, maar wordt het ook verdraaid lastig om het leven in deze tijd goed weer te geven. Want hoe kun je laten zien hoe wij leven als er niemand op de foto staat? Ik hoop dat de soep niet zo heet gegeten wordt. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Trefwoorden: fotojournalistiek, fotografie, persvrijheid, privacy, portretrecht, wetgeving